Thầy Nguyễn Thượng Võ là giáo viên Toán của trường Hà Nội – Amsterdam từ năm 1985 đến 2002. Thầy là tác giả của một số sách Toán cho học sinh thi tốt nghiệp tú tài và thi đại học. Thầy tham gia dạy Toán trên VTV trong các năm 1996-97, các bài giảng của thầy được phát lại trong vòng nhiều năm sau đó. Thầy Võ thường có tên trong danh sách Top các thầy dạy Toán cấp THPT của Hà Nội. Thầy là cháu nội Nguyễn Thượng Hiền, và gọi Tôn Thất Thuyết là cụ (cụ Thuyết là bố vợ cụ Hiền).
Lúc nhỏ đi học
Thầy Võ sinh ngày 19/5/1940 ở bệnh viện Phủ Doãn Hà nội, nhà có 7 anh chị em. Thầy là cháu nội Hoàng Giáp Mai Sơn Nguyễn Thượng Hiền (1868 – 1925), quê ở Liên Bạt, Ứng Hòa, Hà Đông. Thầy gọi Tôn Thất Thuyết là cụ (cụ Hiền là con rể cụ Thuyết).
Nhà thờ cụ Nguyễn Thượng Hiền ở Liên Bạt, Ứng Hòa
Lúc nhỏ thầy ở Hà Nội, sau 1945 về quê Ứng Hòa và bắt đầu đi học ở quê. Sau đó gia đình tản cư về Thái Bình và học tiểu học ở đó. Lớp 4 thầy có tham gia thi toán cấp huyện và được giải.
Năm 1951 thầy theo gia đình về lại Hà Nội, học nốt bậc tiểu học ở trường Ngô Sỹ Liên, phố Hàm Long. Cấp 2 thầy học trường Nguyễn Trãi (ở địa điểm trường THCS Trưng vương bây giờ). Cấp 3 thầy học trường Phổ thông 3 Hà Nội (nay là trường Việt Đức). Năm 1959 thầy tốt nghiệp phổ thông và đăng ký theo học khoa Toán ĐHSP Hà Nội.
Đi làm và lập gia đình
Năm 1961 thầy tốt nghiệp ĐHSP, thực tập dạy tại trường Lam Sơn Thanh Hóa, rồi về dạy ở trường Phổ thông 3A. Sau đó về Đan Phượng dạy 1.5 năm. Năm 1985 thầy chuyển công tác về dạy ở trường Hà Nội – Amsterdam. Thầy dạy toán ở trường Ams đến năm 2002 thì nghỉ hưu. Thầy tiếp tục dạy thêm ở các trung tâm như Bách khoa, Thủy lợi, v.v. cho đến 2011 thì nghỉ hẳn.
Thầy Võ kết hôn năm 1978, vợ thầy là cô Bích Liên. Thầy cô có 2 con gái, 2 cháu gái.
Khi VTV bắt đầu chương trình dạy học từ xa, Sở Giáo dục Hà nội giới thiệu thầy Võ, và thầy tham gia ghi hình các bài giảng trong các năm 1996-97. Các buổi giảng được phát lại nhiều năm sau đó. Rất nhiều người đã học thầy qua TV và thi đỗ đại học, họ đã viết và gửi cho thầy rất nhiều thư từ.
Thầy Võ cũng viết một số sách Toán cho học sinh thi tốt nghiệp THPT và thi vào đại học.
Thầy viết chữ và trình bày bảng rất đẹp, thầy còn giữ quyển sổ điểm những năm đầu dạy trường Ams, ban đọc có thể xem nội dung cuốn sổ trong bài viết này.
Bài thơ của cô tặng thầy nhân dịp thầy 80 tuổi
Ngày 19/5/2020, nhân dịp thầy Võ tròn 80 tuổi, có rất nhiều bạn bè và học trò đến chúc mừng. Cô Bích Liên vợ thầy đã cảm hứng làm bài thơ “Tặng Anh”
Một số ý kiến của thầy và bài viết về thầy trên mạng
“Thầy Nguyễn Thượng Võ từng là giáo viên chuyên Toán của trường THPT chuyên Amsterdam – Hà Nội và tham gia giảng dạy môn Toán trên VTV2, thầy Nguyễn Thượng Võ được rất nhiều thế hệ học trò biết tới. Với phong cách giảng dạy tỉ mỉ, logic và chặt chẽ, điều đó giúp rèn luyện tính cẩn thận, trình bày bài thi sạch đẹp cho các học trò, kết hợp với giọng nói cuốn hút, thầy đã trở thành một trong những giáo viên luyện thi nổi tiếng tại Hà Nội.
“Bên cạnh đó, thầy còn được biết đến là tác giả của nhiều đầu sách tham khảo cho học sinh THPT như: 200 bài toán về hệ thức lượng trong tam giác, Phương trình Lượng giác, Giải tích lớp 12 (NXB Giáo dục); 300 bài toán về hệ thức lượng trong tam giác (NXB TP.HCM).”
Để đạt điểm cao, trước hết HS phải nắm chắc kiến thức cơ bản. Kiến thức cơ bản ở đâu, thì đó là ở trong sách giáo khoa (SGK).
Tôi đi ôn thi nhưng vẫn khuyên các học trò: Các em không cần đến các lò mà vẫn có thể đỗ được. Không cần mua sách gì cao siêu, chỉ cần mua đúng SGK của nhà nước, đặc biệt là 3 cuốn sách bài tập (SBT) Toán, lớp 10, 11, 12.
Tại sao lại là sách bài tập toán? Là vì đề thi ĐH có tới gần một nửa là kiến thức từ lớp 11 và lớp 10. Vì vậy cần có ông thầy tổng kết lại cho.
Nếu không có thầy thì cứ sách bài tập mà làm, lầm tất cả bài tập trong đó là đã có thể yên tâm vào phòng thi ĐH. Trong SBT có cả đáp số, mình làm xong thấy sai thì có thể đối chiếu, tự tìm ra cái sai. Bí quá có thể hỏi các thầy giáo ở địa phương, tôi tin là các thầy đều có thể giải thích được.
Hai đề năm 2003 về tính giá trị lớn nhất nhỏ nhất còn cũng y hệt dạng đề trong SGK, con số còn không lẻ bằng SGK. Đề tích phân khối B năm ngoái còn dễ hơn SGK. Vì sao HS vẫn không làm được, vì coi thường SGK.
Đừng tách ra luyện thi khối A, khối B, khối D vì không có sự chênh lệch rõ rệt về độ khó. Đề năm 2004, câu Tích phân của khối B khó hơn khối A.
Tất nhiên, cũng có những câu của đề khối A ra khó hóc búa để tìm HS giỏi. VD đề khối A năm vừa rồi có thể có câu 5 được 1 điểm để chọn HS giỏi.
Một kinh nghiệm là đừng quá chú tâm vào câu quá khó, đừng có tham bát bỏ mâm. Thà cứ làm tốt tất cả các câu còn lại đi, để được 9 điểm cũng đã đủ đỗ.
Cách trình bày: Sử dụng giấy nháp đúng lúc, đúng chỗ
Những tính toán lặt vặt đừng có làm vào bài thi, hãy tính ra giấy nháp, Một bài thi chỉ 6-8 mặt giấy là vừa, có người làm đến 12 mặt giấy thì quả là khủng khiếp. Trong hoàn cảnh trời nắng nóng, tìm mãi không thấy đáp số, dễ gây ức chế cho người chấm bài.
Ví dụ, sau khi tính được tích phân, dùng định nghĩa thay giá trị cận trên cận dưới, khi thay số vào có thể làm ra giấy nháp và điền kết quả vào, vì người ta có thể nhẩm được, không thầy nào chấm điểm cho anh khi anh thay số vào cả.
Hoặc như khi giải phương trình bậc hai, anh không cần phải tính delta trong giấy thi, làm luộm thuộm, dài dòng. Nếu không nhẩm được nghiệm thì tính ra giấy nháp và điền kết quả.
Khi vẽ hàm số, tôi vẫn dạy học sinh vẽ chính xác không cần chú trọng vẽ đẹp.
Tốc độ làm bài: Làm luôn ra giấy thi
Có những người nhờ tôi chấm lại bài trên giấy nháp, thấy đúng hết những điểm vẫn thấp. Đó là vì khi anh làm bài trên giấy nháp thì anh tập trung, khi anh chép ra bài thi, đầu đầu óc bắt đầu “lỏng”, vì chủ quan, nghĩ là làm xong rồi.
Thậm chí có em vừa chép vừa nghĩ ra cách giải bài khác nên dòng nọ đánh dòng kia, nhầm con số, vậy là giấy nháp đúng còn bài sai. Vì vậy nên hết sức hạn chế giấy nháp. Hạn chế giấy nháp để tăng tốc độ làm bài.
Ví dụ giải phương trình bậc hai, anh không cần ghi các bước tính ra, hoàn toàn có thể tính ra nháp rồi viết vào vừa sạch đẹp.
Một điều nữa tôi muốn nói, đó là các bạn đừng xao động tâm lý vì những tin đồn, có người gần ngày thi cứ nói sẽ ra đề này, ra đề kia chỉ làm hoang mang tư tưởng, chưa bao giờ tôi thấy các tin đồn đó là chính xác cả.
Tuần cuối cùng trước khi thi không học thêm ở đâu hết, không làm bài tập, anh phải đọc kỹ lý thuyết từ đầu đến cuối. Chúng tôi đi chấm bài, cái sợ nhất là sai cơ bản, sai cơ bản là gạch ngay.
Cái thứ hai là sợ lạc đề, văn lạc đề, sử lạc đề, toán cũng có lạc đề vì anh không đọc kỹ đầu bài. VD: Tiếp tuyến tại điểm khác với tiếp tuyến đi qua. Tại điểm chỉ có 1 tiếp tuyến, đi qua có nhiều tiếp tuyến. Chính vì HS không đọc kỹ đề nên mới nhầm.
Sau khi phát đề, đừng có cắm đầu làm ngay, hãy dùng 5 phút phát đề để đọc kỹ, gạch ra những ý chính, những từ quan trọng trong đề. Câu nào khó thì đánh dấu hỏi (?) ra bên cạnh. Người ta hỏi tính diện tích thì gạch từ diện tích, khoảng cách thì gạch chân từ khoảng cách…để tránh bị nhầm.
Câu dễ làm trước câu khó làm sau. Đừng tỏ vẻ ta đây có “răng cứng” mà làm “phần xương” nhất trước, đến khi xong thì đã hết cả thời gian mà làm câu nạc rồi. Câu nào dễ, HS nên làm ngay vào giấy thi, chỉ tính ra nháp cái lặt vặt thôi.
Dấu cộng trừ nhân chia phải hết sức cẩn thận. Rõ ràng. Căn, logarit…nên viết ra đằng sau, con số viết lên đằng trước. Đơn giản thế này, viết căn hai nhân 3, chỉ cần anh kéo dài dấu căn một chút, sẽ thành căn của hai nhân ba. Vì vậy nên viết ba lên trước, thành ba nhân căn hai thì anh có kéo dấu căn dài đến bao nhiêu cũng không sợ.
Trong bài thi, HS vẽ hình elíp, hình tròn đừng nên dùng compa, dễ bị rách giấy. Nên dùng thước có khoét sẵn hình tròn và hình elíp. Kích thước to nhỏ không quan trọng vì nó phụ thuộc vào việc mình đặt. Vẽ tay nhiều khi hình elip trông giống… củ khoai.
Sử dụng máy tính, trừ khi dùng thật thành thạo hãy sử dụng vào việc tính những hàm phức tạp. Có những người tính bằng máy tính xong lại phải tính bằng tay vì không tin tưởng vào kết quả đó, vừa mất thời gian vừa gây ức chế tâm lý. Tiếp nữa là đừng dùng hai thứ mực, đừng dùng bút xoá vì như vậy có thể coi là đánh dấu bài. Nếu viết sai, các em cứ gạch đi viết lại.
Tôi cho rằng, học là tự do. Ai cũng có quyền học, học tuổi nào cũng được. Tôi hơn 60 tuổi vẫn muốn học vi tính. Vì thế, tôi không đồng tình với ý kiến cho rằng, tuổi các em còn nhỏ quá không nên học Toán theo phương pháp như vậy.
Việc học này hoàn toàn tự giác, tôi muốn phỏng vấn các em xem đến lớp thầy Phương vì động lực nào? Nếu các em bảo do bố mẹ ép đi học thì phải xem lại nhưng nếu đến lớp vì đam mê thì theo tôi nên khuyến khích.
Nếu mới học lớp 6 mà có thể giải được Toán Đại học thì nên khuyến khích. Nhưng điều tôi quan tâm là các em có thời giờ để giải trí không? Tôi sợ nhất là học nhiều quá mà không khoa học, không có thời gian vui chơi. Tôi cũng có học sinh học giỏi quá mà thành ra ngớ ngẩn. Vì thế, phải phối kết hợp giữa học và giáo dục thể chất, học mà chơi, chơi mà học.
Quan điểm của tôi là xem cách các em học tập ở chỗ phương hướng giải quyết các bài toán chứ không cần xem có ra kết quả hay không. Vì phương hướng chính là tư duy toán học, một khi có phương hướng đúng cộng với kỹ năng tính toán thì kết quả sẽ rất tốt. Sự tư duy là quan trọng, định phương hướng giải quyết, còn việc viết ra chỉ là sự thể hiện của tư duy đó.
Ams40 