Xuất xứ khoản tiền viện trợ xây trường Ams

(Xem bài viết đầy đủ ngày 5/5/2025)

Nhân kỷ niệm 40 năm thành lập trường, tôi cố gắng tìm hiểu lịch sử về khoản tiền mà người dân Amsterdam đã ủng hộ để Hà nội xây dựng nên ngôi trường. Căn cứ trên một số tư liệu sưu tầm được, tôi khôi phục lại diễn biến câu chuyện như ở dưới đây. Tôi cũng đã cố gắng tìm hỏi các nhân chứng, nhưng vì đã quá lâu rồi nên họ đã mất hoặc đã già và lãng quên. Nếu độc giả nào có thêm thông tin xin comment hoặc liên hệ với tôi qua contact ở trang About. Datpp.

Thời điểm	Sự kiện	Nguồn	Ghi chú thêm
Hè 1972	Hồ Nam sang Hà lan và kể về việc Mỹ ném bom phá hủy hệ thống đê sông Hồng.	Hồ Nam	Đợt ném bom từ tháng 4/72
Sau khi ký hiệp định Paris 1973 (27/1/73)	Hồ Nam, nhân viên cơ quan tổng đại diện VNDCCH tại Pháp được cử sang Hà lan công tác và gặp thị trưởng Amsterdam Ivo Samkalden. Ông thị trưởng mời đi thăm đê và ngỏ ý giúp VNDCCH xây dựng lại đê.	Hồ Nam
Từ 26/2 đến 3/3/1973	Những người tình nguyện của Ủy ban Amsterdam giúp Hà nội đã tổ chức quyên tiền đến tận nhà dân. Số tiền quyên góp được vào khoảng 100.000 Gulden. (Sau này, với số tiền quyên được và phần phụ thêm của Bộ trưởng Hợp tác Phát triển Jan Pronk, phía VN đã xây dựng được một trường trung học mà cái tên nói lên tình đoàn kết: Trường Hà nội – Amsterdam.)	Peter de Goeje, tr. 275, 280
Tháng 5/1973	Phái đoàn gồm 3 nhà khoa học VN sang Hà lan theo lời mời của Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật vì Việt Nam (Nguyễn Văn Hiệu, Trần Trí, Lê Thạc Cán). Tại cuộc họp ở Trường ĐH Tổng hợp Amsterdam, ông Rudy Van der Velde là Ủy viên Hội đồng Thành phố Amsterdam trình bày về hoạt động ‘Amsterdam giúp Hà nội’ và về các cuộc quyên góp trong dân chúng. Ông đặt câu hỏi là số tiền thu được nên dành làm gì là tốt nhất. Phái đoàn khẳng định là không thể trả lời nhân danh TP Hà nội được, nhưng hứa sẽ chuyển tất cả các câu hỏi đến những người có thẩm quyền. Trong đợt công tác này, phái đoàn 3 nhà khoa học VN cũng đưa ra đề xuất giúp sửa chữa các đê điều bị bom phá hoại.	Peter de Goeje, tr. 51
Noel 1973	Samkalden sang Paris và đến sứ quán VNDCCH hỏi lại về đề xuất trước đó. Phía VN ‘chưa thể đáp lại thịnh tình’	Hồ Nam
Tết Dương lịch 1975	Tham tán Nguyễn Tuấn Liêu và Hồ Nam sang công tác Hà lan và nảy ý tưởng thay đổi sự giúp đỡ từ đê điều sang giáo dục, cụ thể là xây và trang bị 1 trường cấp 3. Samkalden đồng ý và đề nghị cung cấp các hình ảnh để đưa lên TV kêu gọi quyên góp	Hồ Nam	Như vậy có thể có thêm các đợt quyên góp nữa?
5/9/1985	Khai giảng năm học đầu tiên
6/1/1986	UBND TP Hà nội ban hành quyết định thành lập trường	Link

Ghi chú:

• Nguồn Hồ Nam: Bài báo
• Nguồn Peter de Goeje: sách Gửi lời chào đoàn kết. Trợ giúp kỹ thuật và khoa học cho Việt Nam 1971-2011. NXB Đại học Quốc gia Hà nội. 2012.

• Trong cuốn “Vương quốc Hà lan – những từ khóa làm nên thành công và sự độc đáo” năm 2023 của Đại sứ Phạm Việt Anh, tác giả viết: “Trong khuôn khổ hợp tác của Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật vì Việt Nam, trường ĐH Amsterdam và Thành phố Amsterdam có sáng kiến quyên góp tiền hỗ trợ cho giáo dục VN” (tr. 56). Nhưng theo hai nguồn trên từ những người trong cuộc, có thể thấy là khoản tiền này không liên quan đến “Ủy ban KH và KT vì VN” và Trường ĐH Amsterdam, mà hoàn toàn của Thành phố Amsterdam.

Một số thông tin ngoài lề về sự giúp đỡ của Hà lan, qua lời kể của Peter de Goeje trong sách đã dẫn và một số nguồn trên internet:

• Năm 1966, giáo sư Minnaert cùng 12 GS khác thành lập Ủy ban Quyên góp sách cho Hà nội. Đây là hành động hỗ trợ khoa học đầu tiên của Hà lan với VN. Có khoảng nửa triệu cuốn sách được gửi sang VN từ các nước Châu Âu.
• Ủy ban Y tế Hà lan – Việt Nam được thành lập năm 1968 để ủng hộ về Y tế cho Miền Bắc VN và phong trào giải phóng miền Nam VN.
• Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật vì VN, Lào và Căm-pu-chia được thành lập năm 1971
• Sau khi Hiệp định Paris được ký kết tháng 1/1973 thì các hoạt động hỗ trợ VN được phát triển mạnh.